Ethyleenoxide is sinds 1991 niet meer toegelaten voor gebruik op levensmiddelen in de Europese Unie. De stof is geclassificeerd als mutageen en kankerverwekkend, er bestaat geen toegestaan gehalte, en elke bevinding betekent dat het product van de markt gaat. Wie dat leest, zou verwachten dat het dossier gesloten is. Dat is het niet. Sinds 2020 heeft ethyleenoxide een van de langstlopende reeksen waarschuwingen en terugroepacties in de Europese levensmiddelenhandel opgeleverd, en specerijen staan daar dicht bij het midden van.
Waarom een stof die al decennia verboden is toch blijft opduiken
Twee dingen verklaren die hardnekkigheid.
Het eerste is dat het verbod Europees is en niet mondiaal. In een aantal productielanden blijft ethyleenoxide een legale en veelgebruikte decontaminatiemethode, omdat het de kiembelasting verlaagt van een product dat zich anders moeilijk laat behandelen. Materiaal dat aan de oorsprong volkomen rechtmatig behandeld is, wordt niet-conform op het moment dat het op de EU-markt wordt gebracht.
Het tweede is dat de besmetting meestal indirect binnenkomt. De terugroepacties die de meeste ontwrichting veroorzaakten, betroffen geen fabrikanten die hun eigen product hadden behandeld. Ze betroffen fabrikanten die een ingrediënt hadden gekocht — sesam, een specerij, een gom, een hulpstof — dat een residu meebracht. Sinds 2020 draagt het EU-waarschuwingssysteem een lange reeks meldingen over sesam, specerijen, kruiden en noten, en het patroon is steeds hetzelfde: het bedrijf dat terugroept, is zelden het bedrijf dat behandeld heeft.
De residudefinitie is het deel dat mensen verrast
Hier zit het technische detail dat van een historisch onderwerp een actueel onderwerp maakt, en het loont de moeite het goed te begrijpen.
Ethyleenoxide zelf vervliegt. Werd alleen ethyleenoxide gemeten, dan zou behandeld materiaal na verloop van tijd vaak schoon testen. De EU-residudefinitie omvat echter de som van ethyleenoxide en 2-chloorethanol, uitgedrukt als ethyleenoxide — en 2-chloorethanol ontstaat bij de behandeling en blijft.
De praktische gevolgen volgen daar rechtstreeks uit. Materiaal dat maanden geleden behandeld is, kan nog steeds positief testen. Een ingrediënt dat enkele stappen stroomopwaarts behandeld is, draagt de marker in elk product waarin het terechtkomt. En een negatieve uitslag voor ethyleenoxide alleen is geen bewijs van conformiteit, want dat is niet wat er gemeten wordt. Wie een certificaat beoordeelt, moet nagaan of de analyse beide stoffen tegen de gecombineerde definitie dekt, in plaats van dat te veronderstellen.
Het risico concentreert zich in de ingrediënten die niemand bekijkt
In een specerijenmelange of kruidenmix volgt de aandacht vanzelf het volume. De hoofdbestanddelen worden gespecificeerd, bemonsterd en gecontroleerd. Een kleine specerij met een laag aandeel, een drager, een antiklontermiddel of een kleurstof wordt gekocht op het woord van de leverancier.
De residudefinitie trekt zich niets aan van het doseringspercentage. Ze geldt voor het product dat op de markt wordt gebracht. Een ingrediënt dat maar een klein deel van het gewicht uitmaakt, kan genoeg residu meebrengen om de hele batch over de grens te tillen — en het zal het ingrediënt zijn dat niemand dacht te moeten bevragen.
Het enige werkbare antwoord is weinig spectaculair: elk ingrediënt, ook het kleine, draagt dezelfde vraag en dezelfde documentatieplicht. Een melange is niet conformer dan haar minst onderzochte bestanddeel.
Stoombehandeling, met de nadelen erbij genoemd
Het gevestigde residuvrije alternatief is stoombehandeling. Die verlaagt de kiembelasting met hitte en vocht in plaats van met een chemisch middel, laat geen residu achter en is verenigbaar met biologische ketens.
Gratis is ze niet. Hitte en vocht kunnen de vluchtige aromafractie aantasten en bij sommige producten ook de kleur — bij een specerij die juist om haar aroma gekocht wordt, is dat geen bijkomstigheid. Het proces moet zo gestuurd worden dat dit beheersbaar blijft; een zwaar behandelde specerij kan merkbaar vlakker zijn dan een onbehandelde.
Precies die afweging is de reden waarom de behandelmethode in de specificatie hoort en niet wordt gedelegeerd. Een briefing die een microbiologisch doel noemt maar niet zegt hoe dat bereikt mag worden, heeft de meest ingrijpende beslissing overgelaten aan wie de order uitvoert.
De drie regels die het probleem voorkomen
Vraag vóór het bestellen of het product of een van zijn bestanddelen op enig moment met ethyleenoxide is behandeld. Leg het antwoord vast in de specificatie als verbod, niet als voorkeur. Eis analyse tegen de gecombineerde residudefinitie, met vermelding van de methode.
TeraVella werkt bij specerijen als inkooppartner en niet als verwerker — wij pretenderen niet een eigen maalderij te bezitten. Wat wij doen, is de behandelvraag vooraan in de briefing zetten, het antwoord vastleggen in de schriftelijke specificatie en de parameters van de batchanalyse bepalen met de eisen van de bestemming in het achterhoofd. Wij beschikken over ISO 9001, ISO 22000 en ISO 27001 en doen geen biologische of andere certificeringsclaim; is gecertificeerd product nodig, dan komen die documenten van de bron. Dit is een categorie waarin een leverancier die de vraag precies beantwoordt — ook over wat hij niet weet — meer waard is dan een die haar geruststellend beantwoordt. Volumes en prijzen worden bij offerte bevestigd.
